EAEn enpresen kudeaketarako softwarea sortu eta gartzen duten ERP arloko (Enterprise Resource Planning) 35 enpresek “ERPen Merkatua Euskadin 2009″ ikerketan parte hartu dute. Azterketaren helburua Euskadin Estatuko negozioaren bolumenaren %8 biltzen duen azpisektore garrantzitsuaren garapena eta joera ikertzea da. SPRIk eta GAIAk sustatutako ikerkuntzaren ondorioak aurkeztu dira.

Azterketan, 2008ko merkatua aurreko urtekoarekin alderatuz, ERPen merkatua Euskadin %7 hazi zela ondorioztatzen da. Modu berean, negozio bolumena 33 milioi eurokoa izan zen, lizentzien salmenta eta egun dauden lizentzien mantentze lanei esker. Bolumenari dagokionez, euskal enpresek espainiar fabrikatzaileen %6 osatzen dute; datu horrek ERPen euskal merkatua Estatuko merkatuaren batez bestekoa baino garatuago dagoela erakusten digu.

Etorkizuneko aurreikuspenak

Euskadin lehiatzeko moduan egon arren, ERPen tokiko fabrikatzaile eta garatzaileek, epe luzera begira, euren lehiatzeko estrategia birdefinitu beharko dute, sektorea erabateko eraldaketa bizitzen ari baita eta erronka berriei aurre egin beharko baitie: jauzi teknologikoa, hedapen geografikoa, egoera ekonomikoa eta multinazional handien ezarpena.

Bestalde, Euskadiko software merkatuaren ezaugarri nabarmenetakoa sarreren %51 industria sektoretik etortzea da.

Europako burtsak zalantzekin ireki dute gaurko ekitaldia goizean zehar zuhurtasunez aurrera egiten dute. Arrazoia, batik bat Wall Streeten hasiera ahula izan da eta Nikkei japoniarraren beherakadak, %1,33koak hain zuzen ere. Hori dela eta, egoerak ez du oso giro positiborik eta selektibo nagusiak indarra galtzen ari dira.

Ibexaren kasua antzekoa izan da eta %0,4 puntu jaitsi ditu atzoko itxieraren aldean, hau da, lortutako 12.000 puntuak behin gehiagotan galdu ditu. Dirudienez, analisten arabera puntu horiek berreskuratzea nahiko zaila izango da Espainiako selektiboarentzat, batez ere balorerik sendoenek indarra galdu dutelako, Telefonica, Santander, BBVA, Iberdrola eta Repsol taldeek hain zuzen ere. Azkenengo ekitaldian etekin gutxien lortu dituzten baloreek Bankinter, BBVA eta Banesto izan dira; aldiz, goikaldean BME bakarrik auritzen da, %1eko igoerarekin.

Gainontzeko baloreen aldean indartsu mantentzen dela esan genezake, baina gaurko emaitzek ez dute gauza bera adierazten. Halaber, adituen gomendioa inbertsioak mantentzea da. Nahiz eta selektiboaren balore nagusienen artean kokatu, gaur %0,41eko jaitsiera izan du.

Kasu honetan ere balore edo talde esanguratsun baten inguruan hitzegiten dugu, baina azkenengo ekitaldia negatiboa izan da, %1,21eko beherakada pairatu baitu. Irekiera 13,15 eurokoa izan da, baina BBVA bankuaren helburua 14 eurotara iristea da.

Errebote egoeran murgilduta aurkitzen da eta bere gaurko irekiera 6,52 eurokoa izan da. Une honetan balorearen xedea 6,80 eurotara ailegatzea da; dena den, ekonomilarien gomendioa da inbertsioak mantentzea.

Ibex 35ak %0,5eko igoera izan du goiz honetan eta 12.000 puntuetatik gora mantendu da, behintzat lehenengo orduetan zehar. Duela aste batzuk ia pentsaezina zen kopuru horretara iristea, baina azken ekitaldietan Espainiako selektiboak emaitza positiboak lortu ditu; hala ere, bere arazo nagusia itxieretan azaltzen da, noiz Ibexak 12.000 puntuetara ez da iristen. Bere datuen baikortasun hori Wall Street-en emaitza positiboen eraginez gauzatu dira, baita ere munduko beste selektiboen emaitzei esker.

Baina estatuko selektiboko baloreei dagokienez, Santander eta telefonica taldeak batez bestekoa baino gorakada altuagoa izan duten bakarrak izan dira; era berean, Repsol, Iberdrola eta BBVA baloreek emaitza positiboak ere lortu dituzte, baina apalagoak mantendu dira. Aldiz, Gamesa selektiboaren lidergoan bihurtu zen atzoko itxieran eta FCC-k igoera ber izan zuen. Alde negatiboaren kasuan, joan den ekitaldia ardatz gisa izanez, ez daude berririk, Ibexeko baloreek ez zituzten galera esanguratsurik izan.

Nahiz eta atzoko ekitaldian sendo aurkeztu eta bere emaitzak hobetu, ez da komenigarria guztiz fidatzea, baina adituen ustez balorearen joera goranzkoa da. Une honetan bere akzioen prezioa 11,78 eurokoa da, posizio arriskutsua baina igotzeko aukerarekin.

Kasu honetan, prezioek errebote prozesuan jarraitzen dute, eta momentuz badirudi bere joera goranzkoa eta positiboa dela; dena den, analistek diote aukerarik egokien posizioak desegitea izango litekela. Egun batetik besterako bariazioa %0,43koa izan da.

Oso probablea da hurrengo ekitaldietan egun pairatzen duen igoerekin jarraitzea; hori dela eta, analista eta ekonomilariek proposatzen dute inbertsioak mantentzea. Momentu honetan balorearen etekina %81,25ekoa da.

Krisiaren ondorioz eta azkeneko urteko emaitza negatiboak ezagutarazi ostean, beste bi enpresa edo talde erraldoi bateratu egin dira; kasu honetan, Iberia espainiarra eta Ingalaterrako British Airways konpainiak izan dira protagonistak. Bi enpresa hauek elkartzea erabaki dute, eta euren arteko akordioaren oinarria “berdintasuna” izan da; hau da: nahiz eta Iberiaren kapitala, eta konpainia osoa orokorrean, txikiagoa izan, zuzendaritzan egongo diren konpainia bien ordezkari kopurua berdina izango da.

Bestalde, Iberiak holding horretan %45eko eskumena izango du, eta British Airwaysek, berriz, gainerako %55a; bi hegazkin-konpainiek duela urte bat baino gehiago hasi zituzten fusionatzeko negoziazioak, baina ez dira gauzatu azarora arte.

Emaitzek bira eman dute

Berria ezagutzera eman bezain laster, Iberiaren eta Britishen akzioen balioa handitu egin da: lehenengoaren kasuan, %10eko igoera izan du; britainiarrak, aldiz, %6ko gorakada.

Bateratze prozesuak ez du eraginik izango airelinea hauen marka edo irudi indibidualetan; hortaz, British Airwaysek eta Iberiak euren eragiketak eta lanak Londres eta Madrilen gauzatzen jarraituko dute, hurrenez hurren. Hala eta guztiz ere, sortuko den konpainia berriaren egoitza britainiar hiriburuan egongo litzateke.

Enpresa biek galerak izan dituzte azken hilabete honetan; Iberiaren kasuan, 2009ko hirugarren hiruhilekoan izandako galerak 181,9 milioi eurokoak izan dira, eta horri gehitu behar zaio enpresak indarrean ipinitako enplegu erregulazio espedientea. Aitzitik, British konpainiari dagokionez, irailaren 30a arte galdutakoa 238 milioi euro izan dira, inoiz baino gehiago enpresaren historian; gainera, etorkizunean 1.200 lanpostu murriztea aurreikusten du taldeak.

Elkargik 342,4 milioi euroko zenbatekoa onartu du 1.394 enpresarentzat, 450 milioi euroko kopuruan aurkeztu eta diktaminatu diren eta 1.518 enpresari zegozkien eskarien osotasunetik, Euskadiko Administrazio Publikoarekin sinatutako zirkulatzailea finantzatzeko lerroari dagokionean. Dena dela, aurkeztutako eskarien zenbateko osoaren %23,9 ez da onartua izan.

Egungo egoera ekonomiko finantzarioa kontuan hartuz, euskal enpresa-sareak duen likidotasunaren behar ezinbestekoa berretsi egiten dute. Gauzak horrela, zirkulatzailea finantzatzeko lerroa martxan ipini izana balioztatzearekin batera, datorren urteari begira iragartzen den giro finantzarioaren aurrean aipatutako lerroa zabaltzearen ezinbestekotasuna agerian uzten dute.

Abalak formalizatu

Horrez gain, aurtengo lehen bederatzi hilabeteetan, Elkargik 225,4 milioi euroko zenbatekoan abalak formalizatu ditu, joan den urteko epe berberean burututako 227,5 milioi eurorekin alderatuta, hau da, abal jarduera maila oso antzekoa. Ildo horren harira, abal finantzarioek, 96,6 milioi euro gauzatuta, %9,1 egin dute behera, eta abal teknikoek berriz, 128,8 milioi euro, hots, %5,6ko hazkundea izan dute, iazko epe berarekin alderatuta.

Laburbilduz, sozietatearen indarreko arriskua 1.143 milioi euroraino iritsi da, baliabide propioak 92 milioi euroraino hazi diren bitartean.

Plangintza osoa gauzatuko duen arkitektoa Zaha Hadid irakiarra izango da. Alabaina, Hadid ez da soilik Zorrotzaurre eta Olabeagako Master Planaren arkitektoa izango, izan ere, BBKren egoitza berriaren diseinatzailea ere izango da eta bere esku egongo da eraikin berri hori modernoa eta erakargarria izatea.

Bankuaren etorkizuneko egoitza irlaren erdigunea izango da eta 20 solairu izango ditu; bere 25.000 metro koadroetan zenbait bulego irekiko dira. Dena dela, Zaha Hadidek oraindik ez ditu bere proiektuaren oinarriak zehaztu, baina aurrekontua 120 milioi euro ingurukoa izango dela jakinarazi du.

Emaitza ikusteko “20 urte inguru itxaron beharko dugu”, adierazi du arkitektoak. Beraz, oraindik goiz da gaur egun den zonalde industriala bizitzaz beteta egongo den etorkizuneko auzo bihurtuta ikusteko.

Zaha Hadid arkitektoaren aurretiko zirriborroak erakusten du Zorrotzaurre berria hiru zonaldetan banatuta egongo dela, hiru hauek, hain zuzen ere:

1- Etxebizitzak eta zerbitzuak. Auzoaren egoitzarako zonaldea izango da, eta zenbait denda edo jatetxe eraikiko dira bertan. Guztira, mota guztietako 5.000 etxebizitza eraikiko dira, erdia Babes Ofizialeko Etxebizitzak (BOE).

2- Parkeak eta azpiegitura kulturalak. Funtzionamenduan dauden lantegiak lekuz aldatuko dira, eta, bertan, eraikin berriak egituratu ditu Hadiden taldeak, esaterako, Modaren Unibertsitatea edo Artearen eta Musikaren akademia.

3- Lan-zonaldea. Bertan, bulegoak, enpresak eta etxe batzuk ere eraikiko dira. Eremu honetako eraikinak gainerakoak baino altuagoak izango dira.

Zorrotzaurre berriaren beste datu batzuk ere eskaini dizkigute arduradunek:

•    Azken finean, Zorrotzaurre irla bat izango da eta Bilbora lotuta egongo da zortzi zubiri esker.

•    Proiektuaren arkitekto arduradunek itsasadarraren ertzak handitzea erabaki dute, uholdeak saihesteko xedearekin.

•    Bilboko tranbia ere irlara iritsiko da, Euskalduna zubian egingo den hegal bati esker. Aldiz, Zorrotza auzoak irlarekin izango duen lotura zubi altxagarri bati esker gauzatuko da, itsasadarrak nabigagarritasuna mantentzeko.

Burtsaren egoera azken bolada honetan ez da guztiz egonkorra; horregatik esan dezakegu inbertsiogile eta akziodunengan eragin negatiboa izan duela. Urte honetan, enpresek deskontu eta eskaintza erakargarri eta zoragarriak sortu dituzte, euren bezeroak poztu eta inbertsiogile berriak erakartzeko xedearekin. Oro har, euren helburua da kapitalaren zabalkuntzan berri txarrik ez aurkitzea.

Vdax indizea, Alemaniako burtsako selektiboaren hegazkortasuna neurtzen duen taldea, %47 baino kopuru altuagoetara iritsi da, ia azken hamarkadako emaitzaren bikoitza lortuz.

Nahiz eta azken hilabeteetan hegazkortasuna pixkanaka murriztu, enpresek kapitala zabaldu behar izan dute beherapen edo eskaintza sendoekin, burtsa-eragiketak arriskuan ez jartzeko.

Mundu osoko datuak kontuan izanez gero, erakunde finantzarioek eta enpresek, kapitalaren zabalkuntzari esker, 413.286 milioi erakarri dituzte guztira, 2008an baino %18,7 gehiago, Thomson Reutersen datuen arabera. Aldiz, Europaren kasuan, kopurua 117.182 milioietara iritsi da.

Eragiketa bizkorretan eskaintza baxuagoa da

Kapitalaren zabalkuntza edo handitzea aurrera eraman ahal izateko, akziodun beteranoen lehentasunezko harpidetza-eskubidea errespetatu behar da, Sozietate Anonimoen Legearen arabera. Modu horretan, bazkide direnak saritu egiten dira ekonomikoki.

Harpidetza-eskubidea alde batera utzi ahal izatea oso erosoa da konpainientzat. Esate baterako, Espainiako balore edo taldeei dagokienez, Popular Bankuak horrela egin zuen irailean, eta Iberdrolak ere gauza berari ekin zion ekainean. Talde hauen onerako, deskontuak erakarri zituzten eta, %5,5 eta %10,3koak izan ziren, hurrenez hurren; emaitza horiek lehentasunezko harpidetza-eskubidean lortutakoak baino baxuagoak izan ziren.

Kotxeen salmentei dagokienez, aurtengo apirilean izan zen daturik kaskarrena, %30eko beherakadarekin, 2008ko epe beraren aldean. Egoerak aldaketa sakona jasan zuen joan den martxoaren amaieran PlanE ospetsuarekin, hots, autoa erosteko orduan Gobernuak emandako laguntza ekonomikoa positiboa izan zen automozioko langile eta arduradunentzat. Bereziki, Nafarroa izan zen ekimena indarrean jartzen lehena; Hego Euskal Herrian, Nafarroaren urratsak Araba, Bizkaia eta Gipuzkoak jarraitu zituzten maiatzaren amaieran. Handik aurrera, hilabetez hilabete gora joan dira matrikulazioak.
Gorakadarik azpimagarriena joan den hilean, urrian, eman zen; izan ere, joan den urtean baino 2.112 kotxe gehiago saldu ziren Euskadin, hau da, %46,7ko igoera erakutsi zuten datuek, ehunekotan adierazita.

Lurralde historikoen emaitzak

Datuak lurralde historikoen arabera aztertuz, DGT Espainiako Trafiko Zuzendaritzak emandako emaitzen arabera, Gipuzkoan eta Araban askoz positiboagoa izan da igoera, %61ekoa, hain zuzen ere; Bizkaian, berriz, %41,4ko gorakada izan da. Nafarroako egoeraren kasuan, aurreko hilabeteetan bere emaitzak positiboenak izan ziren, hazkunderik handienarekin, baina urriko datuek ez dute gauza bera adierazten eta autoen salmentek %32,2ko igoera izan dute, gainerako probintzietan baino emaitza eskasagoa, baina positiboa aldi berean.
Datuak positiboak izan arren, kontuan izan behar da, baita ere, joan den urte amaierarako merkatua motelduta zegoela eta datuak okertzen hasi zirela. Hori dela eta, konparazioak ez dira gauzatu sektorea onenean zegoeneko matrikulazioekin.

Teknologia berrienak merkatuan aurrera egiteko garrantzitsuak direla argi dago, baina gero eta gehiago beste ezaugarri batzuk bilatzen dira produktibitate positiboa eta arrakasta lortzeko. Hala ere, ekintzaileen malgutasuna eta lana ondo burutzeko duten ahalmena ezinbestekoak dira; era berean, erakunde edo enpresa berean lan egiten duten behargin eta zuzendarien egokitzapen ahalmena ere beharrezkoa da.

Horrez gain, gaur egun teknologia eta informazioa edozein enpresaren esku egon daiteke; beraz, enpresa batetik bestera ikus dezakegun desberdintasunik handiena eta lehiakorrena erakundean lan egiten duten pertsonen ahalmena izan daiteke. Alabaina, ezaugarri berezi hori lortzea ez da batere erraza, eta biderik errazena etengabeko ikasketa izan daiteke.

Gary Becker eta bere kontzeptua

Ekonomialari estatubatuar honek Ekonomia Nobel saria irabazi zuen 1992. urtean, lan-kapitala kontzeptuari esker, bera izan baitzen esangura zehatza eraiki eta sortu zuen pertsona. Izan ere, bere lanak kritika ugari izan zituen, munduko ekonomialari askorentzat kontzeptu horrek ez zeukalako zentzurik.

Dena dela, gaur egun ekonomialariek eta gizarte osoak, orokorrean, bere ekimena bultzatzen dute. Becker ezagutzaren gizarteak ikertzen hasi zen eta altxorrik preziatuena lan-kapitala zela aitortuz bukatu zuen, hau da, pertsonen ezagutza eta trebetasunak goraipatu zituen bere azterketan.

Ezagutza enpresa, laborategi eta unibertsitateen bidez sortzen da; familia, hezkuntza-zentro eta lanpostuen bitartez hedatzen da, eta ondasun edo zerbitzuak ekoizteko erabiltzen da. Iraganean zuzenena garapen ekonomikoari lehentasuna ematea zen, eta ondoren gainontzekoa zetorren. Egun, berriz, guztiz kontrakoa gertatzen da eta lotura berezia sortu da hezkuntzaren eta garapen ekonomikoaren artean.

Bestalde, estatubatuarrak ukitzen duen beste gaia biztanleriaren kopuruaren bilakaera da, “gero eta jende gutxiago dago gure artean, heriotzak hazten diren heinean, jaioberriak murrizten dira, hori belaunaldiko arazo batean bihurtuko da epe labur edo ertainean; gizarte zahartzen ari baita”, gaineratzen du Nobelak.

Azkenaldi honetan indarra hartu duen kontzeptuetako bat lan-kapitala deiturikoa izan da. Askok ez dakite zer esan nahi duen, baina beste batzuek enpresa bat aurrera eramateko ezinbestekoa den elementu edo ezaugarria dela ziurtatzen dute. Berrikuntza eta informazioa alde batera utzi gabe, langileen hezkuntza eta prestakuntza beharrezkoak dira enpresa bat sendo mantentzeko.

Getxoko lan-kapitala, Euskadiko hoberena

Euskadin eta Estatuko iparraldeko lurralde gehienetan egindako ikerketaren arabera, Getxo da lan-kapital sendoena duen hiria, gutxienez Euskal Herriko mugen barnean. Azterketa hau Bancaja banketxeak eta IVIEk (Ikerkuntza Ekonomikoen inguruko Valentziako Institutua) egin zuten joan den urtean, eta badirudi emaitzak ez direla asko aldatu krisialdiaren hedapenaren ostean. Datuak, batez ere, ikasketa unibertsitarioak dituzten herritarren portzentaje altuan oinarritzen dira, Getxon %31,6koa baita, hots, Estatu osoan baino 20 puntu handiagoa.

Ikerketak nabarmentzen zuenaren arabera, Euskadiko beste hiri batzuk Gasteiz eta Irun izan ziren, Espainiako lan-kapitalaren tasaren gainetik zeuden euskal herri bakarrak baitziren. Esan bezala, azterketa honek ez zituen Estatu osoko lurralde guztiak ikertu, baizik eta soilik Kantauriko itsasbazterrean kokatzen diren erkidegoak: Galizia, Asturias, Kantabria eta Euskadi. Horiek guztiek kalitate handiko lan-kapitala dute, baina Estatuko batez bestekoaren azpitik daude, aktibitate-tasari dagokionez behintzat.

Bestalde, Eusko Jaurlaritzak eta SPRIk zenbait programa eta ekimen eraman dituzte praktikara, eta euskal erakundeak zuzentzen dituztenei zuzenduta daude, leihakortasuna hobetzeko, bai eta erdi mailako karguak betetzen dituztenei ere, baina, betiere, lider izateko ahalmena badute. Azken finean, programa hauen helburu nagusia lan-kapitalaren trebetasunak hobetzea da, erakunde desberdinen sormena eta berrikuntza sustatuz.